C- NÊ HOÀN : THẦN QUY VỀ NƠI TỊCH MINH
Nếu Noãn hoàn là cực dưới của phép luyện thì Nê hoàn là cực trên. Nhưng ở đây cần phân biệt lịch sử thuật ngữ nội đan với diễn giải hiện đại. “Nê hoàn” là một thuật ngữ có lịch sử lâu đời trong Đạo giáo và Khí công và thường được liên hệ với vùng đầu/não, dịch não tủy, về sau tham dự vào hệ biểu tượng Thượng Đan Điền. Tuy nhiên vẫn có nhiều giả thuyết cho rằng Nê hoàn liên hệ với Dây thần kinh phế vị. Dịch não tủy. Tuyến nội trong não. Có thể xây dựng cầu nối giữa chúng, nhưng không nên tuyên bố chúng là một.
- Vì sao là “Nê”?
Đây là một nghịch lý đẹp. Ở cực trên, nơi tượng trưng cho Thần và ánh sáng, cổ nhân lại dùng chữ Nê (bùn). Bùn là đất có nước. Nó không phải đất khô, cũng không phải nước trôi. Nó là trạng thái hai tính chất đã hòa vào nhau. Nếu dùng phép thai tượng thì Noãn là cái được ấp. Nhục là cái chứa. Nê là cái đã hòa. Nê hoàn vì thế có thể được hiểu như nơi mà những phân biệt cứng nhắc giữa “thân” và “tâm”, giữa “khí” và “thần”, bắt đầu mất tính đối lập.
2- Nê hoàn và thền kinh- Một cầu nối hiện đại
Nếu muốn diễn giải Nê hoàn bằng sinh lý học hiện đại, nên dùng khái niệm “mạng lưới” thay vì tìm một cơ quan duy nhất.
Hơi thở chậm tác động đến cơ học hô hấp và tín hiệu nội cảm giác. Những tín hiệu từ tim, phổi và nội tạng được truyền về hệ thần kinh trung ương qua nhiều con đường, trong đó thần kinh phế vị là một thành phần quan trọng. Bởi vậy, phế vị có thể giúp ta hiểu một phần vì sao thay đổi hơi thở, thay đổi cảm giác nội thân, thay đổi trạng thái thức tỉnh/chú ý thì dẫn đến thay đổi kinh nghiệm chủ quan về thân và tâm. Đây là chiếc cầu rất có giá trị để hiểu lại Nội đan một cách rõ rang hơn. Nhưng Nê hoàn rộng hơn phế vị. Nếu Noãn hoàn có thể được xem là biểu tượng của nền tảng sinh lực, thì Nê hoàn có thể được xem là biểu tượng của sự quy nhất của tri giác. Nói theo Đan ngữ: “Khí chưa định thì Thần động. Khí định thì Thần an. Thần an lâu thì quang nhiên tự hiện” “Quang” ở đây trước hết nên hiểu là minh giác, không nhất thiết là nhìn thấy ánh sáng vật lý.
2- Nê hoàn và Dịch não tủy (CẦN PHÂN BIỆT “TƯỢNG” VÀ “CHẤT)
Dịch não tủy là một thực thể sinh lý có thật, bao quanh não và tủy sống và tham gia vào môi trường cơ học–sinh hóa của hệ thần kinh trung ương. Nhưng từ đó suy ra rằng “dịch não tủy chính là tiên dược của Nê hoàn” sẽ đi quá xa bằng chứng. Cách tìm hiểu thận trọng hơn là: “Dịch não tủy thuộc về Chất. Nê hoàn thuộc về Tượng và Công năng trong hệ Nội đan”. Hai bên có thể soi sáng nhau nhưng không đồng nhất.
Hô hấp thực sự tạo nên những dao động áp lực liên quan đến tuần hoàn máu và động lực học dịch trong sọ, tủy. Vì vậy hình tượng cổ điển về một thân thể trong đó hơi thở ở dưới có quan hệ với trạng thái ở trên không hoàn toàn xa lạ với sinh lý học. Nhưng phải giữ ranh giới: Tương ứng không có nghĩa là đồng nhất. Đây chính là nguyên tắc quan trọng nhất khi đem giải phẫu học hiện đại đối thoại với Nội đan.
4- Ba “Hoàn” và Ba “Đan Điền
Từ đây có thể dựng nên một bản đồ hoàn chỉnh các tầng “Hoàn- Đan”:
– Hạ Noãn hoàn liên quan đến Hạ Đan Điền bao gồm các ý nghĩa “ Tinh – Tàng – Dưỡng – Sinh” tương ứng với bụng dưới, sàn chậu, thành bụng, hệ cơ sâu
– Trung Nhục hoàn Trung Đan Điền liên quan đến “Khí – Hóa – Điều – Kết” tương ứng với cơ hoành, thân giữa, cơ thắt lưng–chậu
– Thượng Nê hoàn liên quan đến Thượng Đan Điền bao gồm các ý nghĩa “Thần – Tịch – Minh – Hoàn” não, hệ thần kinh trung ương, nội cảm giác và điều hòa thần kinh tự chủ.
Nhưng đây không phải ba cái hộp xếp chồng. Chúng tạo thành một trục luyện hóa. Ta có thể viết: Noãn hoàn là Lô. Nhục hoàn là Đỉnh. Nê hoàn là Cung.
(Lô giữ căn, Đỉnh luyện khí, Cung nhiếp thần)
5- HƠI THỞ “PHÚC HỒ LÔ” VÀ BA HOÀN
Nếu đặt hơi thở Phúc hồ lô vào mô hình này, hình tượng hồ lô trở nên đặc biệt sáng rõ.
Hồ lô có: bầu dưới – eo giữa – bầu trên. Chúng tương ứng về mặt biểu tượng: “Noãn hoàn – Nhục hoàn – Nê hoàn”. Bầu dưới chứa. Eo giữa chuyển. Bầu trên hóa. Nhưng bí quyết nằm ở eo hồ lô. Nếu eo bị khóa, hai bầu không thông. Trong thân người, Trung Đan Điền và cơ hoành có thể được xem như chiếc “eo sống” ấy.
Do vậy Nhục hoàn giữ vai trò bản lề: Không có Nhục hoàn điều Trung, Noãn hoàn dễ thành bế, Nê hoàn dễ thành phù. (“Bế” là dưới quá nặng, quá siết, quá cố thủ.. “Phù” là trên quá nhiều ý niệm, cảm giác ánh sáng, hình ảnh hoặc hưng phấn mà thiếu căn ở thân), bởi vì vậy Trung phải hòa.
6- ĐẠI CHU THIÊN CỦA BA HOÀN
Từ ba Hoàn có thể diễn tả một vòng luyện hóa rất đẹp: ”Noãn- Nhục- Nê- Nhục- Noãn” Đi lên là “Tinh- Khí- Thần”. Đi xuống là “Thần- Khí- Tinh”. Đường lên là Luyện. Đường xuống là Hoàn.Chỉ có đi lên mà không trở xuống thì dễ rơi vào trạng thái “thượng thực hạ hư” (đầu nhiều cảm giác, thân dưới mất căn). Chỉ tụ ở dưới mà không hóa lên thì Tinh trở thành trì trệ. Vì vậy Đan đạo không chỉ nói thăng, mà còn nói giáng.
Không chỉ nói hỏa, mà còn nói thủy.
Không chỉ nói luyện, mà còn nói hoàn.
7- Ba chữ cốt tủy “TÀNG – HÓA – MINH”:
Nếu phải thu toàn bộ Nhục hoàn – Noãn hoàn – Nê hoàn vào ba chữ, chúng ta sẽ dụng luật:
– Noãn hoàn: TÀNG mà không chết.
Giữ mà không siết. Tĩnh mà chứa khả năng sinh động. Đó là Tinh.
– Nhục hoàn: HÓA là không giữ nguyên trên. Không giữ nguyên dưới. Nhận rồi chuyển. Chuyển mà không cưỡng. Đó là Khí.
– Nê hoàn: MINH là không chạy theo niệm. Không cưỡng ép vô niệm. Thần tự quy thì Minh tự xuất. Đó là Thần.
Vì vậy: Hạ Đan Điền quý ở Tàng. Trung Đan Điền quý ở Hóa. Thượng Đan Điền quý ở Minh. Tàng sinh Hóa. Hóa sinh Minh. Minh trở xuống chiếu Hóa. Hóa trở xuống dưỡng Tàng. Một vòng khép kín mới gọi là “HOÀN”.
Tóm lại: “ĐAN” KHÔNG PHẢI MỘT VIÊN, MÀ LÀ SỰ VIÊN MÃN CỦA TOÀN THÂN”. Nhìn theo chiều sâu này thì Noãn hoàn, Nhục hoàn và Nê hoàn không còn là ba “viên năng lượng” bí hiểm nằm đâu đó trong cơ thể. Chúng biểu tượng cho ba biến đổi: Tinh từ tán trở thành Tàng (Noãn hoàn). Khí từ loạn trở thành Hóa (Nhục hoàn). Thần từ động trở thành Min (Nê hoàn). Cho nên Noãn hoàn cho ta Căn. Nhục hoàn cho ta Trung. Nê hoàn cho ta Minh. Có Căn mà không Trung thì thành trệ. Có Trung mà không Căn thì thành phù. Có Minh mà không Căn, Trung thì Minh ấy khó bền. Cho nên phép Kết Nội Đan, nếu đọc bằng tinh–khí–thần, không phải là ép một thứ năng lượng bí ẩn thành viên cầu.Nó là làm cho toàn thân trở thành Đỉnh. Hạ thân biết chứa. Trung thân biết hóa. Thượng thân biết tĩnh. Khi dưới không thất thoát, giữa không ngăn trở, trên không tán loạn, ba tầng tuy ba mà vận hành như một. Kinh sách về Đan dược có ghi “quyết kệ” như sau:
…”Noãn tàng Tinh, Nhục dưỡng Khí, Nê nhiếp Thần. Tinh quy thì Khí túc, Khí hòa thì Thần an, Thần tịch thì Tinh tự cố. Dưới như Noãn mà dưỡng, giữa như Lô mà hóa, trên như Nê mà dung. Tam hoàn bất ly nhất tức. Nhất tức quán triệt tam điền. Hạ hữu căn, Trung hữu trục, Thượng hữu minh. Căn – Trục – Minh tương ứng ấy mới có thể gọi là Đan”
…Và bài minh quyết ấy về Nội đan cũng chính là yếu chỉ cốt lõi của việc thực hành về Đan dược nội tại. Là một trong những nội dung chính của “Tiếp Cận Nê hoàn” và “Trung Đẳng Đan Dược Nội Khí” (hai chương trình đặc biệt của “Huân Tập Mùa Thu” năm nay…
(Còn nữa)
ĐYS- KCS Lê Thuận Nghĩa sưu tầm và biên soạn.
Schwarzwald 19/08/26
